DEV KANATLAR KARA AKBABA

2.12.2015  

Dev Kanatlar Kara akbaba

Kara akbaba, oldukça iri bir türdür, bulunduğu familya içindeki en büyük kuştur. 98-100 cm boyunda, 250-295 cm kanat açıklığındadır. Ağırlığı 7 ila 12.5 kg. arasındadır, bu ağırlıkla dünyada uçabilen en ağır kuşlardan biri olma özelliğindedir.

Yüksek dağlarda, geniş ormanlarda yuvalarını yapar, genellikle uçurum kıyılarını tercih eder.

Tüylerinin hepsi koyu renklidir. Kanatlarında olan beyaz şeritlerle kızıl akbabadan ayrılır. Eski dünya akbabası olma özelliğini taşır; başı kel, kanatları iri ve kuyruğu küçüktür. Ayaklar ve bacaklar gridir.

Kaybolmakta Olan Değerimiz... Kara Akbaba...

Üç metreyi bulan kanat açıklığı ile Avrupa’nın en büyük yırtıcı kuşu unvanına sahip olan ve ülkemizde de yaşayan kara akbabaların sayısı, insan kaynaklı olumsuz koşullar nedeniyle her geçen gün azalıyor.

 

Akbaba dendiğinde genellikle ilk akla gelen şey, çölde açlık ve susuzluktan yorgun düşmüş canlıların üstünde süzülen kuşlardır. Gözümüzün önüne gelen karede akbabalar kendilerine mükemmel bir ziyafet çekmek için havada daireler çizerek o canlının ölmesini beklerler. Gerçekten de dünya üzerinde yaşayan akbaba türlerinin önemli bir kısmı ölü veya ölmekte olan hayvanlarla beslenir. Hastalık kaynağı olabilecek hayvan ölülerini yiyerek ortadan kaldırdıkları için de haklı olarak doğanın çöpçüleri unvanını alırlar.

 

Türkiye’nin çölleşmekte olduğu sıkça dile getirilse de, pek çoğumuz çöl yaşamı ile özdeşleşen akbabaların ülkemizde de yaşadıklarını tahmin bile edemeyiz.

Oysa bilinen akbaba türlerinden dört tanesi Türkiye’de ürer:

— Küçük akbaba (Neophron percnopterus),

— Sakallı akbaba (Gypaetus barbatus),

— Kızıl akbaba (Gyps fulvus) ve

— Kara akbaba içlerinde en büyüğü (Aegypius monachus). 

 

Kara Akbaba Nasıl Bir Kuştur?

Kara akbaba sadece ülkemizin değil Avrupa’nın da en büyük kuşlarındandır. Yaklaşık üç metreyi bulan kanat açıklığı ile Avrupa’da ve bazı kaynaklara göre tüm dünyada yaşayan yırtıcı kuşların en büyüğüdür.

Siyaha yakın koyu kahverengi tüyleri onun kara akbaba olarak isimlendirilmesine neden olmuştur. Boynuna kadar tüm vücudunu kaplayan koyu renk tüyleri, yakasını çevreleyen açık kahverengi yakalığı ve başının üzerindeki kısa tüyleri ile son derece karizmatik olan bu türün bireyleri tek eşlidir.

En fazla 39 yıl yaşadığı kaydedilen kara akbaba bireyleri üreme olgunluğuna 5-6 yaşlarında ulaşır. Kara akbabalar yaklaşık iki metre çapa ve zaman zaman bir metre yüksekliğe ulaşan büyük yuvalarını çoğunlukla tepesi düzleşmiş yaşlı çam ya da meşe ağaçlarının üzerine kurarlar. 

 

Kara Akbabaların Dağılım Alanları Nerelerdir?

Bu dev kuşlar, dağılım alanları Avrupa, Afrika ve Asya ile sınırlı olan eski dünya akbabaları arasında yer alırlar. Kara akbaba türünün dünyadaki dağılım haritasına baktığımızda hem Avrupa hem de Asya’da üreyen bireylerin olduğunu görürüz.

Avrupa’da İspanya, Yunanistan, Bulgaristan ve Türkiye, Asya’da Gürcistan, Ermenistan, Moğolistan ve Çin üredikleri ülkeler arasında yer alır.

 

Kara Akbabanın Türkiye’deki Durumu

Tüm dünyada azalma yönünde eğilim gösteren kara akbabaların acaba Türkiye’deki durumu nasıl? Bu sorunun cevabına ilişkin çalışmalar kara akbabanın Avrupa’da, İspanya’dan sonra en büyük populasyonunun Türkiye’de olduğunu gösteriyor. Türkiye’deki dağılım haritasına bakıldığında Güneybatı Anadolu’dan Doğu Karadeniz Bölgesi’ne kadar ormanlık alanlarda üredikleriyle ilgili veriler bulunuyor.

Son zamanlara dek ülkemizde üreyen en büyük kara akbaba kolonisinin 26 çift ile Eskişehir ile Kütahya illeri arasında yer alan Türkmenbaba Dağı’nda bulunduğu düşünülüyordu. Ancak son dönemde yürütülen çalışmalarda en büyük koloninin 46 çift ile Eskişehir’in kuzeybatısından Ankara’nın Kızılcahamam dağlarının kuzeydoğusuna kadar uzanan Sündiken Dağı’nda bulunduğu belirlenmiştir.

Kara akbabaların ürediği tahmin edilen diğer bölgelerde detaylı bir çalışmanın yapılmamış olması nedeniyle tüm Türkiye için kara akbaba sayısının net olarak söylenmesi yazık ki mümkün olmuyor. Ancak geçmiş dönemlerdeki iyimser tahminlere göre tüm Türkiye’de üreyen kara akbaba sayısının 400-500 çift kadar olduğu düşünülüyor. Bununla birlikte, son dönemde yapılan çalışmalar, bu verilerin günümüz için çok da gerçeği yansıtmadığını gösteriyor. Özellikle Doğu Karadeniz bölgesinde yapılan çalışmalar bu türün bu bölgede ürediğine dair herhangi bir veri olmadığını gösteriyor. Sonuç olarak, İspanya’dan sonra en büyük kara akbaba populasyonu Türkiye’de olmasına karşın ne yazık ki sayıları sanıldığı kadar yüksek değil. 

Türkiye’de kara akbaba populasyonunun geçmiş dönemlerden günümüze nasıl değiştiğini bilebilmek için uzun yılları kapsayan detaylı çalışmalar gerekiyor.

 Avrupa’daki en büyük kara akbaba populasyonuna sahip olan İspanya’da, 1984 yılında üreyen çift sayısının 290 kadar olduğu tahmin ediliyordu. Ancak alınan kararlar ve yapılan yoğun koruma faaliyetleri sonucunda günümüzdeki sayıları 1600 çifte ulaşmıştır.

Anadolu’nun sahip olduğu biyo çeşitlilik, her türlü ders kitabında, dergide ve diğer birçok kaynakta belirtiliyor ve bununla gurur duyulması gerektiği özellikle vurgulanıyor. Oysa sıra bu çeşitliliğin korunmasının gerekliliğine ve alınacak önlemlere geldiğinde ortamda derin bir sessizlik hüküm sürüyor.

TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi/ Ekim 2011 / Elif YAMAÇ

Bu Haber Hakkında Yapılan Yorumlar

Yorum Yapın

Bu habere (0) yorum yapılmıştır.